Menu
Kitap Kurdu Muhabbetleri

Dünya Ruh Sağlığı Günü’nde ruh sağlığı ile ilgili kitaplar

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar zimlicious kitap blogu

10 Ekim Dünya Ruh Sağlığı Günü’nde ruh sağlığı ile ilgili kitaplar paylaşmak birilerine belki yardımcı olur diye düşündüm. Benim de bedenim gibi ruhum da ne yazık ki yüzde yüz sağlıklı değil ama bu tür konuların çoğunlukla tabu sayıldığı bir kültürde büyüdüğümüz için işler sarpa sarana kadar ‘ruh sağlığı’ diye bir şeyin varlığından bile haberdar olmayanlardanım ben. Bizim ailede “burada hepimiz deliyiz” havası var kendimi bildim bileli. Ama neden deliyiz diye soran yok; kimseye zarar vermediğimiz için de çok da sallayan da yok. Şu anda Obsesif-kompulsif bozukluk (OCD) de dâhil olmak üzere çeşitli anksiyete bozukluğu ve depresyonla her gün başa çıkması gereken biri olduğumdan neler olduğunu bilmediğim zamanlardan beri özellikle kitapları ve müziği kendimce bir terapi yöntemi olarak kullandığımı söyleyebilirim.

Paylaşacağım ruh sağlığı ile ilgili kitaplar da çoğunlukla kurgu dışı değil, ders kitabı da değil. Ancak bu tür bozukluklarla yaşaması gerekenlere yardım edeceğine, moral vereceğine inandığım, benim de hayatıma dokunan kitaplar.

Ruh sağlığı ile ilgili kitaplar var; yalnız değiliz!

Vikipedi’ye göre Dünya Ruh Sağlığı Federasyonu’nun bir projesi olarak doğan Dünya Ruh Sağlığı Günü 1992 yılından bu yana her yıl 10 Ekim’de, ruh sağlığı ve ruh hastalıklarının toplumda farkındalığını ve anlaşılırlığını artırmak amacıyla kutlanıyor. Ruh sağlığı ile ilgili kitaplar da bu misyonu destekleyici nitelikte: benim gibi insanların bu konuların bilinir, kabullenilir konular olduğunun anlaşılmasına ihtiyacı var. “Delidir, ne yapsa yeridir,” diye geçiştirilmek durumumuzu daha da kötüleştiriyor çünkü.

İşte benim sevdiğim, bir şekilde de faydasını gördüğüm ve en önemlisi bu konuda yalnız olmadığımı anlamamı sağlayan, ruh sağlığı ile ilgili kitaplar şöyle:

Sırça Fanus – Sylvia Plath

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar sylvia plath sırça fanus kitap kapak

Yazar Sylvia Plath’in hayatına baktığınız zaman ruh sağlığının yerinde olmadığı belli oluyor zaten. Yazarı tanıdıkça daha bir otobiyografik olduğunu düşüneceğiniz Sırça Fanus romanı üniversitede burs kazanarak New York’ta okula gitmeye başlayan, aslen hiçbir şeyden gelen bir kızın hikâyesini ele alıyor. Kocaman bir şehirde çekilen yalnızlıktan hırslı insanların arasında kendini göstermeye çalışmak durumunda kalmaya kadar depresyona yol açmalarına şaşırmadığım çeşitli konulara değiniyor. Diğer bir önemli konu ise kadının toplumdaki yeri; yani toplumun kadını gördüğü yer ve bunun bireyler üstünde oluşturduğu ağırlık. Ruh sağlığı ile ilgili kitaplar denince aklıma ilk gelenlerden biri Sırça Fanus gerçekten de.

İlgili yazı: Sylvia Plath şiirleri ile depresyonun belirsiz anatomisi

Saksı Olmanın Faydaları – Stephen Chbosky

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar saksı olmanın faydaları Stephen chbosky kitap kapak

Okuduğum ilk gençlik kitaplarından biri Saksı Olmanın Faydaları. Baş anti-kahraman Charlie’nin listeye başlamasının hemen öncesinde bir yabancıya yazdığı mektuplar niteliğinde olan kitapta (ki benim yaşıtlarım için de iyi nostalji olur; hikâye 1991’de başlıyor) ruh sağlığının yanı sıra o zamanki ve hatta bugünkü gençlerin de başa çıkmaya çalıştığı madde bağımlığı ve cinsellik gibi konuları da ele alması. Ve bunu oldukça naif, bir o kadar da gerçekçi bir şekilde yapabiliyor. En iyi yanı ise okura genç olmanın, hayatta olmanın, “bir şeyler olacak hissinin” iyi bir şey olduğunu hissettirmesi. Emma Watson ve Ezra Miller’ın oynadığı, 2012’de çıkan filmini de izlemenizi tavsiye ederim.

Guguk Kuşu – Ken Kesey

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar guguk kuşu ken kesey kitap kapak

Ruh sağlığı ile ilgili kitaplar ve hatta filmler söz konusu olduğunda eminim ilk akla gelenlerdendir Guguk Kuşu – özellikle Jack Nicholson’ın filmdeki performansını unutamıyor izleyenler. İkinci Dünya Savaşı sonrasında akıl hastanesine düşen Chief Bromden’in hikâyesini ele alan kitapta sadece o değil, yakın zamanda dizisi yapılan Hemşire Ratched da dâhil olmak üzere yan karakterlerin de ruhsal durumları aklını alıyor insanın. Büyük zorlukların insan beynini ve ruhunu nasıl etkileyebileceğini görüyorsunuz adeta. Yazar Ken Kesey’nin kitabı yazarken askeri hastanede gece mesaisinde çalıştığını ve esrar etkisi altındaki hastaları yakından gözlemlediğini de belirteyim. Epey gerçekçi ayrıntılar da var yani hikâyede.

İlgili yazı: Guguk Kuşu’nu izlemişiz ama okumamışız

Mrs. Dalloway – Virginia Woolf

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar mrs Dalloway virginia woolf kitap kapak

Virginia Woolf ve Sylvia Plath’in havasını benzetenlerdenim ben: ikisinin de ruhsal bozuklukları yazdıklarından ve hayat hikâyelerinden okuduğum kadarıyla birbiriyle benzerlik gösteriyor. Bu benim fikrim tabii ama her ikisinin de ruh sağlığı ile ilgili kitaplar listesinde yer almasına şaşırsan yoktur diye düşünüyorum. Okuyanlar, Mrs. Dalloway’i unutamamış ve hatta benim gibi “Mrs. Dalloway çiçekleri kendisinin alacağını söyledi” olan ilk cümlesini ezbere biliyorlardır. Bayan Dalloway, ağır depresyon için tedavi görüyor olmasının yanı sıra karşılık bulamadığı aşklar ve lezbiyenlik gibi özellikle toplumun tabu gördüğü konularla da başa çıkarak ruh sağlığını korumaya çalışıyor. Konu itibariyle kolay bir kitap değil ama ben okunması gerekenlerden olduğunu düşünüyorum. Benim de ayrıntılarını hatırlamak adına yeniden okumak istediklerim arasında.

İlgili yazı: “Mrs. Dalloway çiçekleri kendi alacaktı.”

İlgili yazı 2: Virginia ile Vita

Beynimdeki Yangın – Susannah Cahalan

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar beynimdeki yangın Susannah cahalan kitap kapak

2016’da çıkan filmini bu yıl anca izleyebildikten sonra üzerine yeniden düşündüğüm, hiç aklımdan çıkmayacak kitaplardan biri Beynimdeki Yangın. Adı konulamayan fiziksel sorunlar olabileceğini ve bunların ruhsal sorunlar gibi görünebileceğini gösteren bir kitaptı. Aynı zamanda insanların açıklayamadıkları şeyleri “delilik” olarak adlandırdığını da açıkça gösteren bir kitap. Filmi de gayet iyiydi bence. Önce kitabı okuyun, kendi ağzından, gazeteci gözünden dinleyin hikâyeyi derim ama üşenip de direkt filmi izlerseniz de çok şey kaybetmezsiniz.

İlgili yazı: Beynimdeki Yangın: “Beyin çok korkunç ve güzel bir karmaşadır.”

Girl, Interrupted – Susanna Kaysen

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar girl interrupted susanna kaysen kitap kapak

Başrollerinde Winona Ryder ve Angelina Jolie’nin olduğu aynı isimli filmi 1999 yılında çıktığında ben çok sarmıştım bu filme, dün gibi hatırlıyorum. Hatta Angelina Jolie’nin kendisine Oscar kazandıran rolü hakkında konuşurken, “o zamanlar benim de ruh sağlığım çok yerinde değildi; o yüzden biraz da korkuttu bu rol beni” gibi bir şeyler söylediğini duyduğumda şok olmuştum. Ve tabii ki filmin kitaptan uyarlandığını öğrenir öğrenmez kitabı da alıp okudum. Bu kitapta da hem ana karakter hem de yan karakterlerle değişik ruh sağlığı bozukluklarının etkilerine tanık oluyorsunuz. Gerçek olsun olmasın, ana karakter Susanna’ya yakın hisseden eminim sadece ben değilim – ki bazen Susanna’nın canı sıkılınca deliymiş gibi davrandığını hissetseniz bile yakın da hissediyorsunuz.

Prozac Toplumu – Elizabeth Wurtzel

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar Prozac toplumu Elizabeth wurtzel kitap kapak

Bu yıl doğum günümün sabahına uyandığımda Elizabeth Wurtzel’in meme kanserine yenik düşerek hayatını kaybettiğini öğrendim. Belki de daha oradan bilmem gerekirdi 2020’nin iğrenç bir yıl olacağını. Çok nefret edeni olsa da (kendini beğenmiş ve gıcık biri olduğunu söyleyenler var niyeyse; yüksek ihtimalle ‘zor kadın’ olduğu için böyle düşündüklerine inanıyorum) benim sevdiğim yazarlardandı; ruh sağlığı ile ilgili kitaplar söz konusu olduğunda da onun Prozac Toplumu kitabı ilk okuduklarımdandı. Depresyon, ciddi bir bozukluk. Ama asıl anlaşılması gereken şey en iyi okullardan birinde okuyan, hayalindeki mesleğe doğru emin adımlarla ilerleyen, güzel bir kız olsanız bile depresyon başınıza bela olabilir. Huzur içinde yatsın Wurtzel; bize “itiraf yazısı” (confessional writing) türünü verdiği için de teşekkürler.

Not: Gördüğüm kadarıyla Türkçe baskısı tükenmiş ama umarım yeniden basarlar.

Saatler – Michael Cunningham

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar saatler Michael cunningham kitap kapak

Ruh sağlığı ile ilgili kitaplar arasında olmazsa olmazlardan Mrs. Dalloway’i temel alan bir kitabın da listeye girmesine şaşırmamışsınızdır umarım. Woolf, kitabı yazdığı sırada tuttuğu günlüklerde çalışmasına geçici olarak Saatler ismini vermiş ve Cunningham de bunu alıp, acayip şeyler yapmış. Kendi bakış açısından Woolf’u intihara götüren saatleri izliyoruz ama diğer yandan da Mrs. Dalloway’i yeniden ele alıyor Cunningham. Bunun da filmi iyi bu arada; Meryl Streep Mrs. Dalloway’i, Nicole Kidman Virginia Woolf’u, Juliane Moore da kitabı okuyan bir kadını canlandırıyor. Genel olarak Cunningham’in şimdiye kadar okuduğum kitaplarında bir şekilde ruh sağlığı ile ilgili bazı göndermeler var; çok sevdiğim yazarlardan.

İlgili yazı: Dünyanın Sonundaki Ev: Kitap & Film

Marbles – Ellen Forney

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar marbles ellen forney kitap kapak

Çizgi romanlar çok okuyabildiğim bir tür değil Neil Gaiman’ın Sandman serisi dışında ama konusunu görünce hemen ısmarladığımı hatırlıyorum Marbles’ı. Karikatür sanatçısı Ellen Forney, bipolar bozukluğunu şahane çizimleriyle ve eğlenceli bir dille ele almış; görsel bir anı kitabı gibi yani Marbles. Ruh sağlığı ile ilgili kitaplar hep depresif olacak diye bir şey yok; biraz da onu görün de istedim açıkçası. Forney, hastalığının hayatını, işini nasıl etkilediğini ayrıntılı bir şekilde, aldığı ilaçları bile listeleyerek ele almış. Cesaretinden dolayı da tekrar tebrik ediyorum kendisini.

İlgili yazı: Marbles: keçileri kaçıran Ellen Forney!

Umut Işığım – Matthew Quick

ruh sağlığı ile ilgili kitaplar umut ışığım matthew quick kitap kapak

İtiraf ediyorum: ben Umut Işığım kitabını da filmini de hiç sevmedim. Ancak seveni de çok olduğu ve derlediğim listeye uyduğu için dahil etmek istedim. Ana karakter Patrick bana hiç inandırıcı gelmediği için rahatsız olmuştum ama onun ruhsal bozukluğu da belki benim anlayamadığım türdendir diye düşündüm sonra da. Her ne olursa olsun, hiçbir şey olmasa “başkalarının kolayca atlatabildiği olaylar bile bazı insanlarda kayışları koparabiliyor” mesajını hatırlıyorum mesela bugün bile. En azından benim çıkardığım mesajı buydu.

İlgili yazı: Umut ışığı pek de parlak değilmiş…

Kaygı Üzerine – Renata Salecl

kaygı üzerine renata salecl kitap kapak

Ruh sağlığı ile ilgili kitaplar arasından kurgu dışı olanları pek tercih etmememin sebebi sinirimi bozmaları – açıkçası şimdiye kadar kendi bozukluklarım konusunda o kadar çok araştırma yaptım ki kitaplar da pek yeni bir şey söyleyemiyor. Kaygı Üzerine kitabını ise başlığında “kaygı” kelimesini gördüğüm için merak etmiştim. En basit konularda bile kaygılanmaya meyilli bir bünyem var ve başka birinin umurunda bile olmayacak bir konu bana panik atak olarak dönebiliyor. Bu kitabın sevdiğim yanı sorunun sadece bende olmadığını göstermesi oldu. İçinde yaşadığımız dünya, ülke, arkadaş ve çalışma ortamı ve zamanlar da etkiliyor ruh halimizi. Hepimiz değişik tepkiler veriyoruz ama anksiyete, depresyon da giderek artmıyor değil. Kaygıyla nasıl başa çıkabileceğimizin cevabı yoktu kitapta ama zaten bunun için psikologlar var, değil mi?

İlgili yazı: Kaygı bozukluğu herkeste mi var?

Sevilmek İsteyen Kız – Pamela Moore

sevilmek isteyen kız pamela moore kitap kapak
CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v62), quality = 80

Orijinal ismi Chocolates for Breakfast olan bu kitabın yazarının sonu da ne yazık ki Sylvia Plath ve Virginia Woolf’unkine benziyor. Genç bir kız tarafından yazıldığı için yerden yere vurmuşlar kitabı ama benim için onu kıymetli kılan tam da bu oldu: ‘kurgu’ maskesiyle bulunduğu ortama uyum sağlama çabasını, mutlu olma gayretlerini, depresyona gire çıka anlatmış Moore. Bir çocuk zamanı gelmeden yetişkin olmaya zorlanırsa psikoloji nasıl bozulabilir, bunu görüyorsunuz tam olarak.

İlgili yazı: Pamela Moore ile kahvaltıda çikolata yemeye ne dersiniz?

Bakir İntiharlar – Jeffrey Eugenides

bakir intiharlar jeffret eugenides kitap kapak

Bakir İntiharlar filmini de kitabını da duymuşsunuzdur; hatta eminim okumuş ve/veya izlemişsinizdir. En sevdiğim kitaplardan biri olduğunu söylediğimde şaşıran çok oluyor ama bugün artık kült bir film sayıldığından eskisi kadar aşırı tepkiler almıyorum en azından. Ruh sağlığı ile ilgili kitaplar söz konusu olduğunda da en ilginç kitaplardan biri olduğunu söyleyebilirim. Başka ruhsal bozuklukları da var mıydı bilemiyorum ama kendi canını alan dört kız kardeşin de depresyonda olduğuna çok eminim – ailelerinin çizdiği sınırlar ve koyduğu kurallar çerçevesinde, evlerinin içinde yarattıkları hayat dünyasında yaşıyorlar ve bence bu çizgiler ve kuralların hayallerinin gerçekleşmesine engel olacağını gerçekten fark ettikleri an da kayış kopuyor.

İlgili yazı: Bakir İntiharlar kalbe taş gibi oturuyor

İlgili yazı 2: Edebiyatın en garip aileleri

Ruh sağlığı ile ilgili kitaplar biliyorsanız yazın lütfen

Sizin de okuduğunuz ruh sağlığı ile ilgili kitaplar varsa paylaşırsanız sevinirim. Ben de karşıma yeni kitaplar çıktıkça bu listeyi güncellemeye çalışacağım.

No Comments

    Leave a Reply

    This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.